Xã Nguyễn Lương Bằng

Tố cáo là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật, góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, để quyền tố cáo thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, bên cạnh sự tham gia tích cực của người dân, vai trò và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền giải quyết tố cáo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Luật Tố cáo năm 2018 và Nghị định số 31/2019/NĐ-CP đã quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong toàn bộ quá trình tiếp nhận, xử lý, xác minh, kết luận và xử lý hành vi vi phạm được phát hiện thông qua tố cáo. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là thước đo về tinh thần trách nhiệm, tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.

1. Tố cáo - Kênh thông tin quan trọng giúp phát hiện vi phạm pháp luật

Theo quy định của Luật Tố cáo năm 2018, tố cáo là việc cá nhân theo thủ tục luật định báo cho cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thông qua hoạt động tố cáo, nhiều hành vi vi phạm pháp luật, tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, lợi dụng chức vụ quyền hạn và các sai phạm trong quản lý nhà nước đã được phát hiện, xử lý kịp thời.

Do đó, trách nhiệm giải quyết tố cáo của cơ quan nhà nước không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

2. Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong công tác giải quyết tố cáo

Luật Tố cáo năm 2018 xác định rõ người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách nhiệm trực tiếp tổ chức thực hiện công tác tiếp nhận và giải quyết tố cáo thuộc thẩm quyền.

Người đứng đầu phải: Chỉ đạo việc tiếp nhận, phân loại và xử lý tố cáo đúng quy định; tổ chức xác minh khách quan, toàn diện, chính xác; ban hành kết luận nội dung tố cáo đúng thời hạn; chỉ đạo thực hiện các biện pháp xử lý đối với hành vi vi phạm được phát hiện; thực hiện các biện pháp bảo vệ người tố cáo; kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện kết luận giải quyết tố cáo.

Đặc biệt, người đứng đầu không được né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc can thiệp trái pháp luật vào quá trình giải quyết tố cáo.

Trong trường hợp để xảy ra vi phạm trong quá trình giải quyết tố cáo hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định, người đứng đầu có thể bị xem xét xử lý trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

3. Trách nhiệm tiếp nhận và xử lý ban đầu đối với tố cáo

Tiếp nhận tố cáo là khâu đầu tiên nhưng có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả giải quyết vụ việc. Khi nhận được tố cáo, cơ quan nhà nước phải thực hiện tiếp nhận đầy đủ thông tin tố cáo. Tố cáo có thể được thực hiện thông qua đơn tố cáo; tố cáo trực tiếp.

Mọi thông tin tố cáo thuộc thẩm quyền đều phải được tiếp nhận, ghi nhận và xử lý theo quy định.

4. Phân loại tố cáo

Sau khi tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành phân loại nhằm xác định nội dung tố cáo thuộc lĩnh vực nào; có thuộc thẩm quyền giải quyết hay không; có đủ điều kiện thụ lý hay không.

Việc phân loại chính xác giúp tránh tình trạng giải quyết sai thẩm quyền hoặc kéo dài thời gian xử lý.

5. Xử lý đơn không thuộc thẩm quyền

Đối với tố cáo không thuộc thẩm quyền giải quyết, cơ quan tiếp nhận phải chuyển đến cơ quan có thẩm quyền hoặc hướng dẫn công dân thực hiện đúng quy định.

Không được tự ý lưu đơn hoặc bỏ sót thông tin tố cáo.

6. Trách nhiệm xác minh nội dung tố cáo

Sau khi thụ lý, người giải quyết tố cáo có trách nhiệm tổ chức xác minh khách quan, đầy đủ và toàn diện.

Quá trình xác minh phải bảo đảm các nguyên tắc trung thực; công khai; khách quan; đúng trình tự pháp luật; không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Hoạt động xác minh có thể bao gồm thu thập hồ sơ, tài liệu; làm việc với người tố cáo; làm việc với người bị tố cáo; làm việc với tổ chức, cá nhân có liên quan; kiểm tra thực tế; trưng cầu giám định khi cần thiết.

Mọi kết luận đưa ra phải dựa trên chứng cứ, tài liệu đã được kiểm tra, xác minh hợp pháp.

7. Trách nhiệm ban hành kết luận nội dung tố cáo

Sau khi kết thúc quá trình xác minh, người giải quyết tố cáo phải ban hành kết luận nội dung tố cáo.

Kết luận phải xác định rõ nội dung tố cáo đúng hay không đúng; mức độ đúng của từng nội dung tố cáo; hành vi vi phạm pháp luật nếu có; trách nhiệm của cá nhân, tổ chức liên quan; biện pháp xử lý hoặc kiến nghị xử lý.

Kết luận giải quyết tố cáo phải bảo đảm có căn cứ pháp luật; có căn cứ thực tiễn; rõ ràng, khách quan; không suy diễn hoặc áp đặt chủ quan.

Đây là cơ sở quan trọng để xử lý vi phạm và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

8. Trách nhiệm xử lý hành vi vi phạm được phát hiện qua tố cáo

Một trong những mục tiêu quan trọng của hoạt động giải quyết tố cáo là xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật.

Căn cứ vào kết luận giải quyết tố cáo, cơ quan có thẩm quyền phải áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp như phê bình; kiểm điểm trách nhiệm; xử lý kỷ luật; thu hồi tài sản; hủy bỏ quyết định trái pháp luật; bồi thường thiệt hại; chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm.

Việc xử lý phải bảo đảm nguyên tắc đúng người; dúng hành vi; đúng thẩm quyền; đúng quy định của pháp luật.

Không được bao che, dung túng hoặc xử lý hình thức đối với các hành vi vi phạm.

9. Trách nhiệm công khai kết quả giải quyết tố cáo

Để bảo đảm tính minh bạch và tăng cường niềm tin của Nhân dân, pháp luật quy định việc công khai kết luận nội dung tố cáo. Tùy từng trường hợp cụ thể, việc công khai có thể được thực hiện thông qua công bố tại cuộc họp; niêm yết tại trụ sở; thông báo bằng văn bản; đăng tải trên Trang thông tin điện tử; hình thức khác theo quy định.

Tuy nhiên, việc công khai phải bảo đảm không làm lộ bí mật nhà nước; không xâm phạm bí mật đời tư; không làm lộ thông tin thuộc diện được bảo vệ của người tố cáo.

10. Chế tài xử lý đối với cơ quan, cá nhân vi phạm trong giải quyết tố cáo

Pháp luật quy định nhiều chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm trong quá trình giải quyết tố cáo. Các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm: Không tiếp nhận tố cáo theo quy định; cố ý kéo dài thời gian giải quyết; giải quyết không khách quan; bao che người vi phạm; cản trở việc thực hiện quyền tố cáo; tiết lộ thông tin người tố cáo; không áp dụng biện pháp bảo vệ người tố cáo; làm sai lệch hồ sơ, tài liệu; kết luận trái pháp luật.

Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị phê bình; xử lý kỷ luật; xử phạt vi phạm hành chính; bồi thường thiệt hại; truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi công vụ.

11. Xây dựng nền hành chính minh bạch, phục vụ Nhân dân

Giải quyết tố cáo là nhiệm vụ quan trọng của cơ quan nhà nước trong việc bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Mỗi cơ quan, đơn vị và người có thẩm quyền cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm được giao, bảo đảm mọi tố cáo đều được xem xét, giải quyết khách quan, đúng pháp luật và đúng thời hạn.

Đối với người dân, việc thực hiện quyền tố cáo đúng quy định không chỉ góp phần bảo vệ lợi ích chung của xã hội mà còn giúp các cơ quan nhà nước phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều được xem xét, xử lý nghiêm minh theo quy định.

Khuyến khích công dân tố cáo đúng sự thật, đúng quy định của pháp luật; đồng thời phát huy vai trò giám sát của Nhân dân đối với hoạt động của cơ quan nhà nước, góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, chuyên nghiệp, hiện đại và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

✍️ Biên tập: Trương Văn Đô, Chuyên viên Văn phòng HĐND và UBND xã Nguyễn Lương Bằng