Xã Nguyễn Lương Bằng

Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật luôn đòi hỏi sự tham gia tích cực của toàn xã hội. Trong đó, người tố cáo đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi trực tiếp cung cấp thông tin, chứng cứ giúp cơ quan nhà nước phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người dân vẫn còn tâm lý e ngại, lo sợ bị đe dọa, trả thù hoặc gây khó khăn trong cuộc sống, công việc khi thực hiện quyền tố cáo. Nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, Luật Tố cáo năm 2018 đã dành riêng một chương quy định về bảo vệ người tố cáo với nhiều cơ chế cụ thể, chặt chẽ và toàn diện.

Việc bảo vệ người tố cáo không chỉ bảo vệ một cá nhân mà còn bảo vệ công lý, bảo vệ pháp luật và góp phần xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

1. Người tố cáo có vai trò như thế nào trong phòng, chống vi phạm pháp luật?

Tố cáo là một trong những phương thức quan trọng giúp cơ quan nhà nước phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật mà trong nhiều trường hợp khó có thể phát hiện thông qua hoạt động quản lý thông thường.

Thông qua hoạt động tố cáo, nhiều vụ việc liên quan đến tham nhũng, tiêu cực; lãng phí tài sản công; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; vi phạm trong quản lý đất đai; vi phạm trong thực thi công vụ; các hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; đã được phát hiện, xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.

Có thể nói, người tố cáo chính là những “tai mắt” của xã hội trong việc phát hiện và đấu tranh với cái sai, góp phần giữ gìn kỷ cương, phép nước và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

2. Vì sao cần bảo vệ người tố cáo?

Mặc dù pháp luật khuyến khích công dân tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật, nhưng không ít trường hợp người tố cáo phải đối mặt với những áp lực và nguy cơ nhất định.

Thực tế cho thấy, người tố cáo có thể bị đe dọa đến tính mạng, sức khỏe; xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín; gây khó khăn trong công việc; trù dập, phân biệt đối xử; tác động đến quyền, lợi ích hợp pháp của bản thân và gia đình.

Nếu không có cơ chế bảo vệ hiệu quả, nhiều người dân sẽ không dám cung cấp thông tin về các hành vi vi phạm pháp luật, dẫn đến việc nhiều sai phạm không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Chính vì vậy, bảo vệ người tố cáo là một trong những nguyên tắc quan trọng được Luật Tố cáo năm 2018 xác định rõ.

3. Những ai được bảo vệ?

Theo quy định của Luật Tố cáo năm 2018, đối tượng được bảo vệ bao gồm: Người tố cáo; vợ hoặc chồng của người tố cáo; cha đẻ, mẹ đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi; con đẻ, con nuôi của người tố cáo.

Việc mở rộng phạm vi bảo vệ cho người thân của người tố cáo thể hiện tính nhân văn và thực tiễn của pháp luật, bởi trên thực tế các hành vi trả thù, trù dập nhiều khi không trực tiếp tác động đến người tố cáo mà nhằm vào người thân của họ.

4. Những thông tin nào của người tố cáo được bảo vệ?

Một trong những biện pháp bảo vệ quan trọng nhất là bảo vệ bí mật thông tin của người tố cáo.

Theo quy định pháp luật, cơ quan có thẩm quyền phải áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ: Họ và tên; ngày, tháng, năm sinh; địa chỉ cư trú; chữ ký; bút tích; số điện thoại; địa chỉ thư điện tử; các thông tin cá nhân khác có thể làm lộ danh tính người tố cáo.

Cán bộ, công chức được giao nhiệm vụ tiếp nhận, xử lý, giải quyết tố cáo phải tuyệt đối giữ bí mật các thông tin này.

Mọi hành vi cố ý tiết lộ danh tính người tố cáo trái quy định đều bị xử lý theo pháp luật.

5. Người tố cáo được bảo vệ những gì?

(1) Bảo vệ bí mật thông tin

Đây là biện pháp được áp dụng ngay từ khi tiếp nhận tố cáo.

Trong quá trình xử lý vụ việc, cơ quan có thẩm quyền phải sử dụng các biện pháp nghiệp vụ nhằm tránh để lộ danh tính người tố cáo.

(2) Bảo vệ vị trí công tác, việc làm

Đối với cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động thực hiện tố cáo, pháp luật nghiêm cấm các hành vi: Điều chuyển công tác trái quy định; cắt giảm thu nhập; hạ bậc lương; kỷ luật không có căn cứ; chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật; phân biệt đối xử do việc tố cáo.

Khi phát hiện các hành vi này, cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời áp dụng biện pháp bảo vệ và xử lý người vi phạm.

(3) Bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự và nhân phẩm

Khi có căn cứ cho rằng người tố cáo hoặc người thân của họ đang bị đe dọa, xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại, cơ quan chức năng sẽ áp dụng các biện pháp bảo vệ cần thiết.

Tùy từng trường hợp cụ thể, các biện pháp có thể bao gồm: Tăng cường bảo vệ an ninh; ngăn chặn hành vi đe dọa; xử lý người có hành vi trả thù, trù dập; áp dụng các biện pháp khác theo quy định pháp luật.

6. Khi nào được yêu cầu bảo vệ?

Người tố cáo có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ khi có căn cứ cho rằng thông tin cá nhân có nguy cơ bị tiết lộ; quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; bản thân hoặc người thân bị đe dọa, trả thù, trù dập do việc tố cáo.

Đề nghị bảo vệ có thể được thực hiện bằng văn bản hoặc trình bày trực tiếp với cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố cáo.

Ngay sau khi tiếp nhận yêu cầu, cơ quan có trách nhiệm xem xét và áp dụng các biện pháp bảo vệ cần thiết theo quy định.

7. Trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong bảo vệ người tố cáo

Luật Tố cáo năm 2018 quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan trong việc bảo vệ người tố cáo.

Các cơ quan có trách nhiệm tiếp nhận và xử lý yêu cầu bảo vệ người tố cáo; giữ bí mật thông tin người tố cáo; kịp thời áp dụng biện pháp bảo vệ phù hợp; phối hợp với cơ quan công an và các cơ quan liên quan khi cần thiết; xử lý nghiêm hành vi trả thù, trù dập người tố cáo.

Đồng thời, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng tiết lộ thông tin hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ người tố cáo theo quy định.

8. Xử lý nghiêm hành vi trả thù, trù dập người tố cáo

Pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi đe dọa người tố cáo; trả thù người tố cáo; trù dập người tố cáo; cản trở việc thực hiện quyền tố cáo; tiết lộ thông tin người tố cáo trái quy định.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện các hành vi nêu trên có thể bị xử lý kỷ luật; xử phạt vi phạm hành chính; bồi thường thiệt hại; truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Việc xử lý nghiêm minh các hành vi trả thù, trù dập người tố cáo góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với pháp luật và cơ quan nhà nước.

9. Khuyến khích công dân mạnh dạn tố cáo hành vi vi phạm pháp luật

Xây dựng xã hội thượng tôn pháp luật là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi công dân khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật cần mạnh dạn thực hiện quyền tố cáo theo đúng quy định để góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Nhà nước luôn có cơ chế bảo vệ người tố cáo và xử lý nghiêm mọi hành vi trả thù, trù dập người tố cáo.

Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều được xem xét, xử lý nghiêm minh theo quy định.

Khuyến khích công dân tố cáo đúng sự thật, đúng quy định của pháp luật; đồng thời tin tưởng vào các cơ chế bảo vệ của Nhà nước để cùng chung tay xây dựng nền hành chính minh bạch, liêm chính, phục vụ Nhân dân và vì Nhân dân.

✍️ Biên tập: Trương Văn Đô, Chuyên viên Văn phòng HĐND và UBND xã Nguyễn Lương Bằng