Xã Nguyễn Lương Bằng

Trong thực tế đời sống xã hội, nhiều người dân vẫn còn nhầm lẫn giữa quyền khiếu nại và quyền tố cáo. Không ít trường hợp đơn thư được gửi đến cơ quan nhà nước với nội dung không đúng bản chất của vụ việc, dẫn đến việc chuyển đơn nhiều lần, kéo dài thời gian giải quyết hoặc không được thụ lý theo quy định.

Khiếu nại và tố cáo đều là những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm. Tuy nhiên, đây là hai chế định pháp lý hoàn toàn khác nhau về mục đích, đối tượng, trình tự giải quyết cũng như hậu quả pháp lý. Việc hiểu đúng và thực hiện đúng quyền khiếu nại, tố cáo không chỉ giúp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giữ vững kỷ cương, pháp luật.

1. Quyền khiếu nại và quyền tố cáo được pháp luật bảo đảm

Hiện nay, quyền khiếu nại được điều chỉnh bởi Luật Khiếu nại năm 2011; quyền tố cáo được điều chỉnh bởi Luật Tố cáo năm 2018 và Nghị định số 31/2019/NĐ-CP của Chính phủ. Đây là hai quyền dân chủ quan trọng, thể hiện vai trò giám sát của Nhân dân đối với hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức và các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Tuy nhiên, để thực hiện đúng quy định của pháp luật, công dân cần nhận diện rõ bản chất của từng loại quyền.

2. Tố cáo là gì?

Theo Luật Tố cáo năm 2018, tố cáo là việc cá nhân theo thủ tục luật định báo cho cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kỳ cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân. Hiểu đơn giản, tố cáo là việc công dân phát hiện hành vi vi phạm pháp luật và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý.

Ví dụ:

Phát hiện cán bộ lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi.

Phát hiện hành vi tham nhũng, tiêu cực.

Phát hiện hành vi giả mạo hồ sơ, giấy tờ.

Phát hiện hành vi vi phạm trong quản lý đất đai, tài chính, ngân sách.

Mục đích của tố cáo là nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật.

3. Khiếu nại là gì?

Theo Luật Khiếu nại năm 2011, khiếu nại là việc công dân, cơ quan hoặc tổ chức đề nghị cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Nói cách khác, khiếu nại là việc người dân yêu cầu cơ quan nhà nước xem xét lại một quyết định hoặc hành vi hành chính đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của bản thân họ.

Ví dụ:

Người dân không đồng ý với quyết định thu hồi đất.

Không đồng ý với quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Không đồng ý với việc giải quyết chế độ chính sách.

Cho rằng cơ quan nhà nước giải quyết thủ tục hành chính không đúng quy định.

Mục đích của khiếu nại là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính người khiếu nại.

4. Những điểm khác nhau cơ bản giữa khiếu nại và tố cáo

(1) Thứ nhất: Khác nhau về mục đích

Đối với khiếu nại, người dân yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định hoặc hành vi hành chính liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình.

Đối với tố cáo, người dân phản ánh hành vi vi phạm pháp luật của người khác để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xử lý.

Nói ngắn gọn: Khiếu nại để bảo vệ quyền lợi của mình; tố cáo để đấu tranh với hành vi vi phạm pháp luật.

(2) Thứ hai: Khác nhau về chủ thể thực hiện

Quyền khiếu nại thuộc về: Công dân; cơ quan; tổ chức.

Trong khi đó, quyền tố cáo chỉ thuộc về cá nhân theo quy định của Luật Tố cáo năm 2018.

Điều này có nghĩa là tổ chức không có quyền thực hiện tố cáo theo quy định pháp luật hiện hành.

(3) Thứ ba: Khác nhau về đối tượng

Đối tượng của khiếu nại là: Quyết định hành chính; hành vi hành chính; Quyết định kỷ luật cán bộ, công chức.

Đối tượng của tố cáo là: Hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất để xác định vụ việc thuộc khiếu nại hay tố cáo.

(4) Thứ tư: Khác nhau về kết quả giải quyết

Kết quả giải quyết khiếu nại có thể dẫn đến: Giữ nguyên quyết định; sửa đổi quyết định; hủy bỏ quyết định; khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp cho người khiếu nại.

Kết quả giải quyết tố cáo có thể dẫn đến: Xử lý người vi phạm; thu hồi tài sản; xử lý kỷ luật; chuyển cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm.

(5) Thứ năm: Khác nhau về thời hiệu

Khiếu nại có thời hiệu thực hiện theo quy định của Luật Khiếu nại.

Trong khi đó, tố cáo hiện nay không áp dụng thời hiệu tố cáo như trước đây, nhằm tạo điều kiện cho công dân phát hiện và phản ánh các hành vi vi phạm pháp luật.

5. Vì sao cần phân biệt rõ khiếu nại và tố cáo?

Việc xác định đúng bản chất vụ việc giúp công dân gửi đơn đúng cơ quan có thẩm quyền; tiết kiệm thời gian giải quyết; tránh việc đơn thư bị trả lại hoặc chuyển nhiều nơi; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Trên thực tế, nhiều trường hợp công dân ghi tiêu đề là “đơn tố cáo” nhưng nội dung lại là yêu cầu giải quyết quyền lợi cá nhân. Ngược lại, có trường hợp ghi là “đơn khiếu nại” nhưng nội dung phản ánh hành vi vi phạm pháp luật của người khác.

Do đó, trước khi gửi đơn, người dân cần nghiên cứu kỹ quy định pháp luật hoặc liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn.

6. Trách nhiệm của cơ quan nhà nước

Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm: tiếp nhận đầy đủ đơn thư của công dân; hướng dẫn người dân thực hiện đúng quyền khiếu nại, tố cáo; phân loại, xử lý đơn theo đúng quy định; giải quyết khách quan, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Đặc biệt, đối với tố cáo, cơ quan có thẩm quyền phải bảo đảm bí mật thông tin người tố cáo và áp dụng các biện pháp bảo vệ khi có yêu cầu hoặc khi phát hiện nguy cơ bị trả thù, trù dập.

7. Nâng cao hiểu biết pháp luật để thực hiện đúng quyền công dân

Khiếu nại và tố cáo đều là những công cụ pháp lý quan trọng giúp người dân bảo vệ quyền lợi chính đáng và tham gia giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, mỗi loại quyền có bản chất và mục đích khác nhau.

Hiểu đúng để thực hiện đúng là yếu tố quan trọng giúp các cơ quan nhà nước giải quyết vụ việc nhanh chóng, hiệu quả và đúng quy định pháp luật.

Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều được xem xét, xử lý nghiêm minh theo quy định.

Khuyến khích công dân tố cáo đúng sự thật, đúng quy định của pháp luật; đồng thời thực hiện quyền khiếu nại đúng trình tự, thủ tục nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân, công khai, minh bạch và thượng tôn pháp luật.

✍️ Biên tập: Trương Văn Đô, Chuyên viên Văn phòng HĐND và UBND xã Nguyễn Lương Bằng